Hantawirusy to grupa groźnych wirusów przenoszonych głównie przez gryzonie, które mogą powodować poważne choroby, takie jak hantawirusowy zespół płucny czy gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym. Objawy początkowe często przypominają grypę, co utrudnia wczesne rozpoznanie, a gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia może prowadzić nawet do śmierci. Dlatego tak ważne jest unikanie kontaktu z gryzoniami i ich wydzielinami oraz szybkie reagowanie na pierwsze objawy.
W tym artykule przeczytasz:
- Czym jest hantawirus? Charakterystyka i rodzaje hantawirusów
- Hantawirus w liczbach – Polska i świat
- Hantawirus – objawy początkowe i dalszy przebieg choroby
- Hantawirus – jak się zarazić? Drogi zakażenia i źródła zakażenia
- Głośne przypadki zakażeń hantawirusem
- Hantawirus w Polsce – czy jest się czego bać?
- Jak zapobiegać zakażeniu hantawirusem? Profilaktyka i deratyzacja
- Dlaczego deratyzacja jest kluczowa w walce z hantawirusem?
- Podsumowanie
Czym jest hantawirus? Charakterystyka i rodzaje hantawirusów
Hantawirus to grupa wirusów RNA należących do rodziny Hantaviridae (dawniej klasyfikowanych jako Bunyaviridae). Ich naturalnym rezerwuarem są gryzonie, które mogą nosić wirusa przez całe życie, nie wykazując przy tym żadnych objawów choroby. Hantawirusy to patogeny odzwierzęce, które w kontakcie z człowiekiem mogą wywoływać poważne choroby.
Pierwsze znane ognisko kliniczne miało miejsce podczas wojny koreańskiej w latach 50. XX wieku. Nieznany wtedy jeszcze patogen zaatakował około 2 500 żołnierzy amerykańskich, zabijając od 5 do 10% z nich. Co ważne, hantawirus w zdecydowanej większości przypadków nie przenosi się z człowieka na człowieka.
Dwa oblicza choroby: HFRS i hantawirusowy zespół płucny
W zależności od szczepu hantawirus wywołuje dwa odrębne zespoły chorobowe:
- HFRS – Gorączka Krwotoczna z Zespołem Nerkowym – typowa dla Europy i Azji. Atakuje przede wszystkim nerki, może prowadzić do ich ostrej niewydolności, a śmiertelność przy genotypie Dobrava sięga 10%. W obrazie klinicznym występują objawy początkowe takie jak:
- bóle głowy,
- gorączka
- dreszcze.
- HPS/HCPS – Hantawirusowy Zespół Płucny – dominuje w obu Amerykach. Naczynia krwionośne w płucach stają się nieszczelne, dochodzi do ich obrzęku i wstrząsu. Śmiertelność sięga 40–50%. W początkowych fazach pojawiają się objawy grypopodobne, a następnie duszności i płytki oddech.
Hantawirus w liczbach – Polska i świat
Aktualnie udało się zgromadzić następujące dane dotyczące zakażenia hantawirusem:
- 10–100 tys. zakażeń rocznie na świecie
(głównie Azja i Europa) - 19 potwierdzonych przypadków
w Polsce w 2025 r. (GIS) - do 15% śmiertelność w Europie
przy szczepie Dobrava
Według danych Głównego Inspektora Sanitarnego, w 2025 roku w Polsce odnotowano 19 zakażeń hantawirusami (rok wcześniej – 17). Eksperci podkreślają jednak, że liczby te są mocno niedoszacowane.
Polskie badania serologiczne wykazały obecność przeciwciał przeciwko hantawirusom u kilku procent pracowników leśnych, co sugeruje, że ciche zakażenia są znacznie częstsze, niż wynikałoby to z oficjalnej statystyki.
Hantawirus – objawy początkowe i dalszy przebieg choroby
Objawy hantawirusa początkowo przypominają grypę lub przeziębienie. To sprawia, że chorzy często zwlekają z wizytą lekarską – a czas w tej chorobie działa na niekorzyść pacjenta.
Faza 1 – pierwsze dni – objawy grypopodobne i początkowe objawy
- Wysoka gorączka (39–40°C)
- Silne bóle mięśni i bóle głowy
- Ogólne zmęczenie
- Nudności, wymioty, biegunka
- Rumień na twarzy
Faza 2 – po kilku dniach – nasilenie objawów i objawy ze strony układu oddechowego
- Bóle brzucha i nerek
- Wybroczyny na skórze
- Spadek temperatury (pozorny sygnał poprawy)
- Nasilanie się skazy krwotocznej
- Możliwe krwawienia z przewodu pokarmowego
- Duszności, płytki oddech i kaszel (w hantawirusowym zespole płucnym)
Faza 3 – stan krytyczny – powikłania narządowe i leczenie na oddziale intensywnej terapii
- Ostra niewydolność nerek (HFRS)
- Obrzęk płuc i ciężka niewydolność oddechowa (HPS)
- Tachykardia, spadek ciśnienia
- Wstrząs
- Pacjenci często wymagają hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii, tlenoterapii i wentylacji mechanicznej
Hantawirus – jak się zarazić? Drogi zakażenia i źródła zakażenia
Zakażenie hantawirusem następuje niemal wyłącznie w wyniku kontaktu z gryzoniami lub ich wydzielinami. Wirus przenoszony jest przez:
- Wdychanie aerozolu z odchodów gryzoni
Pył zawierający cząsteczki moczu, odchodów lub śliny zakażonych gryzoni – najczęstszy mechanizm. Szczególnie niebezpieczne są zamknięte, zakurzone pomieszczenia: strychy, piwnice, stodoły, stare domki letniskowe.
- Kontakt z uszkodzoną skórą i błonami śluzowymi
Bezpośredni kontakt materiałem zakaźnym przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe zwiększa ryzyko zakażenia.
- Ugryzienie przez gryzonia
Rzadziej, ale jednak bezpośredni kontakt ze śliną zakażonego zwierzęcia podczas ugryzienia zdecydowanie zwiększa ryzyko zachorowania.
Mysi mocz jest szczególnie niebezpieczny – zachowuje zakaźność przez kilka miesięcy (inne wydzieliny – tygodniami). Im niższa temperatura, tym dłużej wirus przeżywa w środowisku. Dlatego wiele zachorowań notuje się np. w Rosji i na wschodzie Europy.
Szczególnie narażone są osoby zawodowo lub rekreacyjnie przebywające blisko siedlisk gryzoni:
- pracownicy leśni,
- rolnicy,
- myśliwi,
- żołnierze,
- budowlańcy kopiący w ziemi,
- turyści i działkowicze.
Głośne przypadki zakażeń hantawirusem
Betsy Arakawa i Gene Hackman – Santa Fe, luty 2025
Żona słynnego aktora, Betsy Arakawa, zmarła w połowie lutego 2025 roku na hantawirusowy zespół płucny, a Gene Hackman zmarł później z powodu choroby serca z chorobą Alzheimera jako czynnikiem współistniejącym.
W ich posiadłości w Nowym Meksyku znaleziono liczne ślady bytowania gryzoni. Była to sprawa, która przywróciła hantawirusa do światowych nagłówków – opisywana szczegółowo w artykule śmierć przez gryzonie.
Statek MV Hondius – Atlantyk, kwiecień–maj 2026
Na pokładzie holenderskiego statku wycieczkowego płynącego z Argentyny na Wyspy Zielonego Przylądka zmarły trzy osoby – holenderskie małżeństwo oraz obywatelka Niemiec. U dwojga z nich laboratoryjnie potwierdzono zakażenie hantawirusem. Czwarty pacjent, 69-letni Brytyjczyk, trafił do szpitala w Republice Południowej Afryki.
Szczególny niepokój wzbudził brak potwierdzonej obecności gryzoni na pokładzie, co nasiliło podejrzenia rzadkiej transmisji między ludźmi – zjawiska opisywanego głównie przy wirusie Andes. WHO oceniło jednak globalne ryzyko jako niskie. Polacy na pokładzie czuli się dobrze.
Hantawirus w Polsce – czy jest się czego bać?
W Polsce stwierdzono dwa genotypy wirusa: Dobrava (przenoszony przez myszy leśne, cięższy przebieg, wyższą śmiertelność ~10%) oraz Puumala (od nornic, przebieg zwykle łagodny lub bezobjawowy).
Główny Inspektor Sanitarny, dr. Paweł Grzesiowski, uspokaja: „To choroba rzadka i mało zaraźliwa. Epidemia nam na pewno nie grozi” – jednak zaznacza, że faktyczna liczba zakażeń jest wyższa niż raportowana, ze względu na łagodny przebieg choroby u wielu pacjentów.
Jak zapobiegać zakażeniu hantawirusem? Profilaktyka i deratyzacja
Nie istnieje szczepionka ani profilaktyczne leczenie antywirusowe. Jedyną skuteczną metodą ochrony jest ograniczenie kontaktu z gryzoniami i ich wydzielinami.
Wietrz przed sprzątaniem
Przed wejściem do długo nieużywanego pomieszczenia (strych, piwnica, domek letniskowy) otwórz okna na minimum 30 minut. Nigdy nie zamiataj na sucho – stosuj wilgotną ściereczkę lub mopy.
Używaj maseczki i rękawiczek
W pomieszczeniach z widocznymi śladami gryzoni zakryj usta i nos maseczką. Rękawiczki lateksowe lub jednorazowe to obowiązkowa ochrona.
Dezynfekuj powierzchnie z wydzielinami gryzoni
Odchody i mocz zwierząt spryskaj środkiem dezynfekującym (np. z podchlorynem sodu), odczekaj 5–10 minut, a dopiero potem zbieraj wilgotną szmatką. Worki wyrzucaj do szczelnych pojemników.
Przechowuj żywność szczelnie
Produkty spożywcze trzymaj w hermetycznych pojemnikach niedostępnych dla gryzoni. Nie pozostawiaj resztek jedzenia w garażach, spiżarniach ani na działkach.
Uszczelniaj pomiesczenia
Gryzonie dostają się przez otwory wielkości 1–2 cm. Uszczelnij szczeliny wokół rur, kabli i okien. Zainstaluj siatki w otworach wentylacyjnych.
Zlec profesjonalną deratyzację
Jeśli zauważysz liczne ślady bytowania gryzoni – tropy, odchody, ślady zębów – nie ryzykuj i skontaktuj się ze specjalistą Grupy Stop.
Dlaczego deratyzacja jest kluczowa w walce z hantawirusem?
Żadne indywidualne środki ostrożności nie zastąpią skutecznego wyeliminowania źródła zakażenia – czyli samych gryzoni. Profesjonalna deratyzacja to kompleksowe działanie, które obejmuje nie tylko wyłożenie trutki, ale przede wszystkim: inwentaryzację populacji, ustalenie dróg migracji, dobór metod adekwatnych do obiektu i gatunku szkodnika oraz monitoring po zabiegu.
Szczególnie ważna jest deratyzacja w:
- budynkach wielorodzinnych i wspólnotach mieszkaniowych
- zakładach przetwórstwa spożywczego i gastronomii (wymóg HACCP)
- gospodarstwach rolnych, magazynach zboża i stodołach
- domkach letniskowych otwieranych po zimie
- obiektach leśnych i turystycznych
Potrzebujesz pomocy w rozpoznaniu śladów gryzoni? Zadzwoń do nas!
Podsumowanie
Hantawirus to patogen, który wrócił do świadomości publicznej w dramatycznym rozgłosie – za sprawą śmierci Betsy Arakawy i ogniska choroby na atlantyckim wycieczkowcu. Choć eksperci WHO oceniają globalne ryzyko jako niskie, a nowa pandemia nie grozi, choroba pozostaje poważnym zagrożeniem dla osób narażonych na kontakt z gryzoniami.
Kluczowe fakty do zapamiętania:
- Hantawirus przenoszony jest przez gryzonie, nie – z człowieka na człowieka (z rzadkim wyjątkiem wirusa Andes).
- Objawy mogą przez wiele dni imitować grypę – co opóźnia diagnozę.
- Śmiertelność przy postaci płucnej (HPS) sięga 40–50%.
- W Polsce rocznie notuje się kilkanaście przypadków.
- Nie ma szczepionki – jedyną ochroną jest profilaktyka i profesjonalna deratyzacja.
Źródła i materiały:
- WHO – Disease Outbreak News: Hantavirus on MV Hondius
- GIS – Państwowy Zakład Higieny, dane epidemiologiczne 2024–2025
- BBC Polska – sprawa Gene’a Hackmana i Betsy Arakawy
- dr Paweł Grzesiowski – Główny Inspektor Sanitarny; prof. Tomasz Dzieciątkowski – komentarz dla PAP, maj 2025